Karnet TIR, jak go zdobyć i kiedy się przydaje

Przewoźnik z Ukrainy pisze w ofercie, że wozi na karnecie TIR, i brzmi to jak przewaga. Spedytor nie wie, czy to znaczy szybszą odprawę, mniejsze ryzyko, czy tylko inną procedurę celną. W praktyce karnet odpowiada na jedno pytanie: kto zapłaci należności, jeśli towar nie dotrze tam, gdzie miał.

Ten tekst mówi, czym jest karnet TIR, kto dopuszcza przewoźnika do procedury, ile to trwa i kiedy karnet naprawdę coś zmienia, a kiedy nic.

Krótko: karnet TIR to gwarancja finansowa zapłaty należności celnych w tranzycie, nie zezwolenie na przewóz · wydaje go zrzeszenie gwarancyjne, na Ukrainie tę rolę pełni AsMAP, a dopuszczenie do procedury daje komisja celnej i zrzeszenia · przed dopuszczeniem przewoźnik składa trzy pisemne zobowiązania, celna sprawdza naruszenia przepisów celnych z ostatniego roku i rozliczenia z budżetem, a potem jest egzamin ze znajomości Konwencji TIR z 1975 roku · zezwolenie na używanie karnetów wydaje się w ciągu tygodnia od decyzji komisji · termin ważności karnetu ustala zrzeszenie i nie da się go przedłużyć, ale rozpoczęty przewóz jedzie na nim do końca · voucher TIR+ dokłada 100 000 euro gwarancji do jednego karnetu i rejestruje się go na tirplus.net · w kolejce na granicy sam karnet priorytetu nie daje · zgłoszenia RMPD karnet nie zastępuje.

Czym jest karnet TIR, a czym nie jest

Karnet TIR to dokument procedury TIR z Konwencji z 1975 roku. Towar jedzie na nim przez kilka krajów pod dozorem celnym, a zapłatę ewentualnych należności gwarantuje łańcuch krajowych zrzeszeń gwarancyjnych.

Warto powiedzieć osobno, czym karnet nie jest. To nie zezwolenie na przewóz i nie zastępstwo zgłoszenia. Zezwolenie odpowiada na pytanie, czy przewoźnik ma prawo wykonać dany kurs. Karnet odpowiada na inne: kto zapłaci, gdy towar nie dojedzie.

Karnety wydaje zrzeszenie gwarancyjne, którego dane stoją na okładce. Na Ukrainie rolę tę pełni AsMAP, uznana za gwaranta w porozumieniu ze służbą celną, i to ona ustala termin ważności karnetu.

Kto dopuszcza przewoźnika do procedury

Dopuszczenie daje komisja złożona z przedstawicieli służby celnej i zrzeszenia gwarancyjnego, powoływana wspólnym rozkazem.

Procedura wygląda tak. Zrzeszenie zbiera wnioski przewoźników i wysyła celnej pismo, w którym potwierdza dwie rzeczy: doświadczenie w przewozach międzynarodowych albo możliwość wykonywania ich regularnie, oraz stabilną sytuację finansową każdego wnioskodawcy.

W tym samym piśmie zrzeszenie potwierdza, że przewoźnik złożył trzy pisemne zobowiązania.

1. 1Przestrzeganie formalności celnych Konwencji w urzędach wyjazdu, przeznaczenia i pośrednich.
2. 2Zapłata kwot z art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji TIR, gdy zażądają tego właściwe organy.
3. 3Udostępnianie zrzeszeniu informacji i dokumentacji dowodzącej spełniania minimalnych warunków z części II załącznika 9 do Konwencji.

Co sprawdza celna i po co egzamin

Celna sprawdza trzy rzeczy: obecność przewoźnika w ukraińskim rejestrze przedsiębiorców, karalność administracyjną za naruszenia przepisów celnych z art. 469, 470, 472, 474, 482-484 kodeksu celnego w ciągu roku od nałożenia kary, oraz stan rozliczeń z budżetem.

Po sprawdzeniu komisja przeprowadza egzamin ze znajomości Konwencji TIR. Do egzaminu przystępują kierownicy przedsiębiorstw albo zatrudnione osoby upoważnione, odpowiedzialne za przestrzeganie Konwencji.

To jest realny próg wejścia, o którym nie pisze żaden przegląd. Po pozytywnej decyzji komisji zezwolenie na używanie karnetów wydaje się w ciągu tygodnia, a zaktualizowany wykaz dopuszczonych przewoźników wraca do zrzeszenia.

Ile karnet jest ważny

Termin ustala zrzeszenie gwarancyjne i nie można go przedłużyć. Karnet może zostać przyjęty przez pierwszy urząd wyjazdu najpóźniej ostatniego dnia ważności, a przewóz już rozpoczęty jedzie na nim do końca.

Dla zleceniodawcy to podpowiedź, o co pytać. Karnet z trzema dniami do końca nadaje się do startu, ale nie do kursu, który ruszy w przyszłym tygodniu.

Celna odmawia przyjęcia albo zatrzymuje karnet w takich przypadkach.

• W polu 2 okładki brak danych zrzeszenia gwarancyjnego.
• W polu 3 brak danych posiadacza karnetu.
• W polu 4 brak pieczęci i podpisu osoby odpowiedzialnej zrzeszenia.
• Przyszedł komunikat SafeTIR o nieważności karnetu.
• Termin ważności minął przed złożeniem karnetu w urzędzie wyjazdu.
• Posiadacz nie ma Świadectwa o dopuszczeniu pojazdu do przewozu towarów pod zamknięciami celnymi albo jego termin upłynął.

Ostatni punkt jest dla przewozu najbardziej praktyczny. Świadectwo wydaje się na konkretny pojazd, jego numer wpisuje się w rubryce 9 okładki i bez niego karnetu nie wystawią. Wyjątek jest jeden: przy ładunkach ciężkich albo ponadgabarytowych zamknięć celnych na przestrzeń ładunkową się nie nakłada i świadectwo nie jest potrzebne. Jeżeli pojazd w chwili przewozu nie spełnia już wymogów, na podstawie których świadectwo wydano, to także podstawa odmowy.

Co daje voucher TIR+

To skomputeryzowana gwarancja podwyższona: 100 000 euro na każdy voucher użyty razem z karnetem, ponad obowiązujące pokrycie samego karnetu.

Tryb jest w rękach przewoźnika. Przed złożeniem karnetu w urzędzie wyjazdu voucher rejestruje się na portalu tirplus.net razem z ważnym numerem karnetu, a portal przypisuje voucher do tego karnetu w bazie IRU. Dalej voucher pokazuje się urzędowi pośredniemu razem z karnetem, a funkcjonariusz sprawdza status karnetu i przypisanie, po czym przybija stempel.

Oryginał vouchera z karnetem trafia do urzędu przeznaczenia, a stamtąd do zrzeszenia. Urząd wyjazdu może odmówić wystawienia vouchera, jeżeli suma należności przekracza łącznie gwarancje z vouchera i z karnetu.

Uproszczenia, dzięki którym pojazd nie jedzie na urząd celny

Ukraiński kodeks celny zna dwa uproszczenia tranzytowe przypisane właśnie TIR. Status upoważnionego nadawcy TIR pozwala objąć towar tranzytem na terenie samego przedsiębiorstwa, żeby rozpocząć operację TIR. Status upoważnionego odbiorcy TIR pozwala na takim samym terenie operację zakończyć (art. 91-1 ust. 1).

Autoryzację dostaje rezydent, który deklaruje regularne operacje TIR i spełnia trzy kryteria z listy dla AEO: przestrzeganie prawa celnego i podatkowego, kontrolę operacji opartą na ewidencji oraz praktyczne standardy kompetencji osoby odpowiedzialnej (art. 91-1 ust. 3).

Przy statusie nadawcy jest jeszcze jeden warunek, bez którego reszta nie ma znaczenia. Przedsiębiorstwo musi już mieć pozwolenie na zamknięcia celne specjalnego typu (art. 13 ust. 1 pkt 5) albo analogiczne uproszczenie z Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej (art. 91-1 ust. 4).

Dla zlecenia znaczy to tyle, że załadunek albo rozładunek odbywa się na terenie firmy, bez osobnego wjazdu na urząd celny.

Czy karnet daje priorytet w kolejce

Sam z siebie nie. W pierwszym miejscu priorytetowym stoi pojazd z towarem kontrolowanym w pierwszej kolejności, wieziony przez AEO albo jadący na karnecie TIR lub we wspólnej procedurze tranzytowej (p. 15 Reguł kolejności). Bez takiego towaru karnet miejsca nie daje, inaczej niż status AEO, który ma własne.

Jak zbudowany jest cały algorytm, opisuje tekst o kolejce na wyjazd z Ukrainy.

Kiedy karnet nie jest potrzebny w ogóle

Gdy kurs idzie we wspólnej procedurze tranzytowej. Dla przewozów między krajami Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej działa deklaracja T1 w NCTS i dziś to zwykła droga z Ukrainy do Polski i dalej, a czym jest deklaracja T1, opisuje osobny tekst.

TIR zostaje tam, dokąd wspólny tranzyt nie sięga, czyli na kierunkach przez kraje spoza Konwencji. Wybór między T1 a TIR jest więc kwestią trasy, nie przyzwyczajenia.

Czy karnet zastępuje zgłoszenie RMPD? Nie. To różne systemy: TIR jest gwarancją celną, RMPD polskim zgłoszeniem przewozu. Kurs bez zgłoszenia kosztuje 12 000 zł kaucji, a własną kwotę policzy kalkulator kar.

Co robić

1. 1Ustalajcie trasą, co jest potrzebne: do UE zwykle T1, poza Konwencję o wspólnym tranzycie karnet TIR.
2. 2Pytajcie przewoźnika o termin ważności karnetu, a nie o sam fakt jego posiadania.
3. 3Sprawdzajcie, czy na okładce są dane zrzeszenia i posiadacza oraz pieczęć z podpisem.
4. 4Przy wysokich należnościach pytajcie o voucher TIR+, bo to kolejne 100 000 euro pokrycia.
5. 5Nie zakładajcie priorytetu w kolejce z samego karnetu.
6. 6Żądajcie zgłoszenia RMPD niezależnie od karnetu.

Czego nie robić

• ✗Nie traktujcie karnetu jak zezwolenia. Gwarantuje należności, a prawo do przewozu dają inne dokumenty.
• ✗Nie planujcie kursu na karnecie, którego ważność kończy się przed dniem wyjazdu. Przedłużyć się go nie da.
• ✗Nie wymazujcie wpisów ani nie poprawiajcie rubryk zakazanych. Korektę robi się przez przekreślenie i poświadcza ją celna, ale w rubrykach 1-5 okładki, rubryce 4 listów odrywanych i rubrykach 2, 3, 5 protokołu poprawki są zabronione, a złamanie tych zasad to podstawa odmowy.
• ✗Nie zmieniajcie ciągnika w podwykonawstwie bez sprawdzenia. Pojazd zastępczy musi należeć do członka zrzeszenia swojego kraju.
• ✗Nie każcie rejestrować vouchera TIR+ po złożeniu karnetu w urzędzie wyjazdu. Rejestracja musi być wcześniej.

Sigil obsługuje zgłoszenia RMPD. Karnety TIR wydaje zrzeszenie gwarancyjne i Sigil nie bierze udziału w procedurze dopuszczenia.