Tachograf cyfrowy, generacje i różnice

Tachograf cyfrowy to urządzenie, które zapisuje dane w pamięci i na karcie kierowcy, a nie na papierowej tachokarcie. Według AETR jest obowiązkowy w przewozach międzynarodowych dla pojazdów zarejestrowanych po raz pierwszy od 16 czerwca 2010 roku. Generacji jest kilka, a najnowsza, smart tachograf G2V2, dodaje pozycję, zdalne wykrywanie manipulacji i interfejs dla systemów transportowych.

Krótko: tachograf analogowy zapisuje na papierową tachokartę, cyfrowy w pamięć i na kartę kierowcy, a smart dodaje pozycję i kontrolę zdalną · rozporządzenie 165/2014 w art. 3 ust. 4 wymienia stare kategorie urządzeń według specyfikacji obowiązujących do 30.09.2011, od 1.10.2011 i od 1.10.2012 · tachograf cyfrowy według AETR jest obowiązkowy w przewozach międzynarodowych dla pojazdów zarejestrowanych po raz pierwszy od 16 czerwca 2010 roku · smart tachograf jest w UE i w Ukrainie dozwolony każdemu, kto go ma, na podstawie art. 2 decyzji nr 2/2025, a obowiązkowy tylko dla nowych rejestracji ukraińskich · generację widać po znaku homologacji typu i tabliczce instalacyjnej, i właśnie je sprawdza się przy weryfikacji okresowej · urządzenie analogowe nie jest nielegalne i w kursie międzynarodowym wystarcza w pojeździe pierwszej rejestracji przed 16 czerwca 2010, a w nowszym nie · jeżeli kierowca w ciągu 56 dni jeździł też pojazdem z tachografem analogowym, tachokarty za te dni wozi razem z pozostałymi zapisami.

W ogłoszeniu o sprzedaży ciągnika z Litwy stało krótko, czyli „tachograf cyfrowy". Przewoźnik zadzwonił, dopytał o rok pojazdu, zarezerwował przejazd i dopiero po rejestracji w Ukrainie dowiedział się, że urządzeń o nazwie „tachograf cyfrowy" bywa kilka generacji. To, co stało w jego pojeździe, legalnie jeździło po Europie dziesięć lat. Ale dla pojazdu rejestrowanego w Ukrainie po raz pierwszy po 30 czerwca 2026 roku było tego już za mało.

Jakie generacje urządzeń istnieją

W przepisach są rozrzucone po dwóch porządkach, ukraińskim i europejskim, więc wygodniej patrzeć na nie razem.

Rozporządzenie 165/2014 w art. 3 ust. 4 rozróżnia nawet stare urządzenia cyfrowe między sobą, czyli te zgodne ze specyfikacjami obowiązującymi do 30 września 2011 roku, od 1 października 2011 roku i od 1 października 2012 roku. Dla kupującego używany pojazd oznacza to rzecz prostą. Słowa „tachograf cyfrowy" w ogłoszeniu nie mówią nic o generacji.

Co jest obowiązkowe dla pojazdu zarejestrowanego w Ukrainie

Odliczanie zaczęło się dawno. Decyzja nr 2/2025 Wspólnego Komitetu przypomina, że pojazdy wykonujące przewozy międzynarodowe i zarejestrowane w Ukrainie od 2010 roku mają być wyposażone w tachografy cyfrowe zgodne z AETR. Chodzi o pojazdy zarejestrowane po raz pierwszy od 16 czerwca 2010: starszych AETR nie kazała doposażać. Równolegle pojazdy zarejestrowane w Unii od 2019 roku mają smart tachografy według rozdziału II rozporządzenia 165/2014.

Dalej zaczynają się różnice, z których bierze się zamieszanie. Dla przewoźnika z Ukrainy smart tachograf jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem: art. 2 decyzji nr 2/2025 pozwala używać go i w Unii, i w Ukrainie, a motyw 7 wprost dodaje, że urządzenia cyfrowe według AETR pozostają dozwolone.

Obowiązek tworzy już prawo ukraińskie i tylko dla części pojazdów. Trzy warunki z Положення, czyli pierwsza rejestracja w Ukrainie po 30 czerwca 2026 roku, międzynarodowy przewóz towarów i praca na podstawie umowy z UE, rozbiera tekst o smart tachografie G2V2.

Jak rozpoznać, która generacja stoi w pojeździe

Podczas weryfikacji okresowej serwis patrzy między innymi na znak homologacji typu na urządzeniu i na tabliczkę instalacyjną. To te same dwie rzeczy, po których generację można ustalić samemu, bez rozbierania kokpitu.

Trzecim źródłem jest sam protokół weryfikacji i adaptacji. Stoją w nim dane urządzenia oraz numer karty warsztatu, którą je ustawiano, więc protokół z ostatniej weryfikacji odpowiada na pytanie o generację szybciej niż ogłoszenie sprzedawcy.

Czwarta wskazówka jest na wyświetlaczu. Znaki załadunku, rozładunku i chorągiewkę przekroczenia granicy pokazuje tylko smart tachograf drugiej wersji, bo tylko on ma te funkcje, a pełny zestaw opisuje tekst o piktogramach tachografu.

Praktyczna kolejność przy kupnie używanego pojazdu wygląda tak. Najpierw data pierwszej rejestracji w Ukrainie, bo od niej zależy, czy G2V2 jest w ogóle potrzebny. Potem tabliczka i znak homologacji. I tylko na końcu ogłoszenie. Co dokładnie sprawdza serwis co dwa lata, rozbiera tekst o kalibracji tachografu.

Czy można jeszcze jeździć z tachografem analogowym

Zależy od daty pierwszej rejestracji pojazdu. AETR wymaga tachografu cyfrowego w pojazdach zarejestrowanych po raz pierwszy od 16 czerwca 2010 i nie każe doposażać starszych. Dlatego pojazd zarejestrowany wcześniej może jechać w kurs międzynarodowy z urządzeniem analogowym, jeśli jest sprawne i sprawdzone, a nowszy z analogowym nie może.

Wewnątrz kraju obraz jest inny. Ukraińskie Положення dopuszcza nawet pracę bez tachografu w wąskim przypadku, czyli na wewnętrznych regularnych przewozach osób na trasach nie dłuższych niż 50 kilometrów, pod warunkiem prowadzenia grafiku zmianowości albo indywidualnej książki kontrolnej kierowcy samozatrudnionego. Jeżeli urządzenie w takim pojeździe jest sprawne i legalizowane, ewidencję można prowadzić również nim.

Jest jeszcze sytuacja dotycząca mieszanego parku. Jeżeli kierowca w ciągu ostatnich 56 dni prowadził też pojazd z tachografem analogowym, wozi przy sobie tachokarty za te dni razem z pozostałymi zapisami. Urządzenie analogowe w jednym pojeździe tworzy więc dodatkowe papiery dla kierowcy jeżdżącego także cyfrowymi.

Co pisać, gdy urządzenie nie drukuje

Awaria urządzenia nie zdejmuje ewidencji, lecz przenosi ją na papier, i tu generacja znowu ma znaczenie. Na urządzeniu analogowym kierowca pisze na tachokarcie, na cyfrowym i smart albo wprowadza dane ręcznie do karty, albo na wydruku, albo w tymczasowym arkuszu rejestracyjnym.

Ukraińskie Положення wymienia, co taki arkusz ma zawierać. To nazwa przewoźnika z kodem identyfikacyjnym i adresem, nazwisko i imię kierowcy z danymi jego karty albo prawa jazdy oraz numer rejestracyjny pojazdu. Dalej początek i koniec czasu pracy, jazdy, przerw, okresów gotowości i odpoczynku. Na koniec charakter i przyczyny odstępstw od norm, data, godzina, miejsce wypełnienia i podpis kierowcy.

Trzy reguły wokół tego arkusza łatwo pominąć. Jeden arkusz obejmuje nie więcej niż jeden okres 24-godzinny. Niewypełnione blankiety drukuje sam przewoźnik i wydaje kierowcy przed wyjazdem, czyli w drodze nie ma ich skąd wziąć. A wypełnione oryginały przewoźnik przechowuje pod swoim adresem 24 miesiące po upływie terminu przechowywania w pojeździe.

Dlaczego różnica jest ważna na drodze

Zapisy. Dla urządzenia analogowego to papierowe tachokarty, dla cyfrowego i smart karta kierowcy oraz wydruki. Kierowca ma przy sobie wypełnione tachokarty w liczbie wymaganej przez AETR albo kartę kierowcy lub wydruk, zależnie od typu urządzenia. Jak długo działa sama karta i w ile dni się ją wydaje, rozbiera tekst o karcie kierowcy do tachografu.

Głębokość kontroli. Sama umowa AETR mówi o dniu kontroli i poprzednich 28 dniach. W UE od 31 grudnia 2024 to 56 dni (art. 36 rozporządzenia 165/2014 w brzmieniu rozporządzenia 2020/1054), a ukraińskie Положення od 26 lipca 2026 wymaga tych samych 56 dni i dnia kontroli. Firmy przygotowane według starej miary 28 dni przewracają się właśnie tu.

Odpowiedzialność. Urządzenie nie zdejmuje z przewoźnika obowiązku analizowania danych i reagowania na naruszenia, a dane każdego kierowcy przewoźnik przechowuje 12 miesięcy od ostatniego zapisu. Co inspektor sprawdza na drodze, rozbiera tekst o kontroli drogowej RMPD, a cały rozkład obowiązków na jednym kursie tekst o tachografie u przewoźnika z Ukrainy.

Co zrobić

1. 1Przy kupnie używanego pojazdu pytaj nie o „tachograf cyfrowy", lecz o generację i o datę pierwszej rejestracji w Ukrainie.
2. 2Przejrzyj tabliczki instalacyjne i znaki homologacji w swoich pojazdach i wpisz generację do karty każdego z nich.
3. 3Trzymaj protokół ostatniej weryfikacji w pojeździe, bo odpowiada on na pytanie o urządzenie szybciej niż jakakolwiek rozmowa.
4. 4Jeżeli w parku są urządzenia analogowe, uprzedź kierowców, że tachokarty za te dni jadą z nimi jeszcze 56 dni.
5. 5Planuj wymianę urządzenia tylko tam, gdzie wymaga jej norma, czyli według daty pierwszej rejestracji, a nie dla nowości.

Czego nie robić

• ✗Nie wierz słowom „tachograf cyfrowy" w ogłoszeniu. Generacji jest kilka i różnią się wymogami.
• ✗Nie uznawaj smart tachografu za obowiązkowy dla wszystkich. W prawie UE to uprawnienie, a ukraiński obowiązek wisi na dacie pierwszej rejestracji.
• ✗Nie wstawiaj urządzenia analogowego do pojazdu pierwszej rejestracji od 16 czerwca 2010, który jedzie w kurs międzynarodowy. AETR wymaga dla niego cyfrowego.
• ✗Nie mieszaj zapisów różnych urządzeń. Tachokarty z analogowego i wydruki z cyfrowego za ten sam okres są potrzebne oba.
• ✗Nie przygotowuj zapisów za 28 dni, jeśli kontrolować może was ukraiński inspektor. Dla niego termin to 56 dni i dzień kontroli, a w UE to standard od 31.12.2024.

Tachograf, zgłoszenie RMPD i geolokalizacja SENT to trzy różne obowiązki jednego kursu, a kary liczy się osobno, co pokazuje kalkulator kar SENT i RMPD.

Z czego składa się obowiązek przewoźnika spoza UE, zbiera strona oporowa klastra.