Węgiel z Polski, kiedy SENT, kiedy ADR, a kiedy żadne

Na grupie przewoźników ktoś pyta, czy ktoś wiózł kontener z węglem drzewnym z Polski. Odpowiedź przychodzi szybko i pewnie: „UN 1361, klasa 4.2, samozapalne, ale jeśli jest certyfikat testu na samonagrzewanie, ładunek jedzie jako zwykły, a w CMR wpisuje się Not restricted according to Special Provision 925”. Trzy zdania, a w nich pomieszane trzy różne systemy: polski monitoring podatkowy SENT, umowa drogowa ADR i kodeks morski IMDG. Każdy z nich odpowiada na słowo „węgiel” inaczej.

Ten tekst rozkłada je na części: który węgiel podlega SENT, który ADR, kiedy węgiel drzewny naprawdę można wieźć bez ADR i dlaczego „SP 925” w 2026 roku nie działa już nawet na morzu. Dla nadawcy i spedytora najważniejsze jest jedno: klasyfikacja jest Waszym obowiązkiem i Waszą karą.

Krótko: SENT patrzy na kod CN: węgiel kamienny 2701 i koks 2704 są w wykazie od 500 kg, węgla drzewnego 4402 w wykazie nie ma · węgiel wyjeżdżający z Polski (art. 5) nie podlega SENT, tak samo węgiel pod procedurą celną; SENT jest przy wjeździe do Polski i w tranzycie bez procedury celnej · ADR patrzy na właściwość: węgiel drzewny to UN 1361, klasa 4.2, grupa pakowania II albo III; węgiel kamienny, koks i antracyt niezmielone nie podlegają ADR (SP 665) · węgiel drzewny można wieźć bez ADR, jeśli test laboratoryjny N.4 wykazał, że się nie samonagrzewa (ADR 2.2.42.1.7); certyfikat jedzie z kierowcą · „SP 925” to kodeks morski IMDG, nie ADR, a od poprawki 42-24 (obowiązkowej od 1 stycznia 2026) test N.4 na morzu już nie zwalnia · kontener, który dalej pójdzie morzem, wymaga od nadawcy pełnej deklaracji towaru niebezpiecznego.

Węgiel drzewny z Polski nie podlega SENT, bo kodu 4402 nie ma w wykazie, ale podlega ADR jako UN 1361 klasy 4.2, dopóki test laboratoryjny nie wykaże, że partia się nie samonagrzewa. Węgiel kamienny odwrotnie: w wykazie SENT jest (2701), a ADR nie podlega. Zdanie o „SP 925” dotyczy morza, a od 2026 roku nie ratuje już i tam.

Który węgiel podlega SENT

SENT pyta tylko o kod CN. W wykazie towarów objętych monitorowaniem stoją dwie pozycje: 2701, czyli węgiel kamienny, brykiety i podobne paliwa stałe z węgla, oraz 2704, koks i półkoks. Obie od 500 kg brutto w przesyłce, opakowania jednostkowe do 25 kg nie liczą się (§ 1 pkt 8 rozporządzenia o towarach, rozporządzenie Ministra Finansów z 25.04.2022). Węgiel drzewny ma kod 4402 i w wykazie go nie ma. Potwierdza to PUESC w odpowiedziach na pytania o SENT: zgłoszenie dotyczy pozycji 2701 i 2704.

Kiedy węgiel kamienny podlega SENT, a kiedy nie, rozstrzyga kierunek i procedura celna. Przewóz rozpoczynający się w Polsce (art. 5 ustawy SENT) jest dla węgla zwolniony (§ 2 ust. 8 pkt 1). Zwolniony jest też węgiel pod procedurą celną tranzytu, składowania, odprawy czasowej, przetwarzania, wywozu albo powrotnym wywozem (§ 2 ust. 8 pkt 2). Zostają dwa przypadki z SENT: węgiel wjeżdża do Polski (art. 6, składa odbiorca) i węgiel jedzie przez Polskę tranzytem bez procedury celnej (art. 7, składa przewoźnik).

Czy 22 tony węgla kamiennego z polskiej kopalni na Ukrainę wymagają SENT? Nie. Przewóz zaczyna się w Polsce i § 2 ust. 8 pkt 1 zdejmuje obowiązek. Czy ten sam węgiel z Czech na Ukrainę przez Polskę bez T1 wymaga SENT? Tak, i składa go przewoźnik (art. 7). Która pozycja podlega i z jakimi wyjątkami, pokazuje wyszukiwarka po kodzie CN, a pełny wykaz z datami zmian i progami rozbiera tekst Towary SENT 2026.

Który węgiel podlega ADR

ADR nie patrzy na kod, tylko na właściwość: czy ładunek może sam się nagrzać i zapalić. Węgiel drzewny stoi w tabeli A ADR jako UN 1361 WĘGIEL pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego, klasa 4.2, grupa pakowania II albo III. Obowiązujący tekst ADR 2025 publikuje Ministerstwo Infrastruktury (Umowa ADR, tekst obowiązujący od 1 stycznia 2025).

Węgiel kamienny, koks i antracyt nie podlegają ADR, jeśli są niezmielone: tak mówi przepis szczególny 665 w dziale 3.3, przypisany do UN 1361 w grupie pakowania III. Dlatego ciężarówka z kopalni jedzie bez tablic pomarańczowych, a ciężarówka z węglem do grilla, co do zasady, nie.

Różnica między grupami pakowania decyduje o tym, ile papierów jest w kabinie. Dla UN 1361 w grupie III tabela A daje kategorię transportową 4, a dla niej nie ma limitu ilościowego z 1.1.3.6. Ładunek jedzie z ułatwieniami: bez tablic pomarańczowych i bez zaświadczenia ADR kierowcy, ale z oznakowanymi sztukami przesyłki, dokumentem przewozowym z numerem UN i gaśnicą 2 kg w kabinie. Dla grupy II kategoria transportowa 2 i limit 333 kg na jednostkę transportową; powyżej pełny ADR. Grupę wyznacza nadawca na podstawie badań (ADR 2.2.42.1.8).

Kiedy węgiel drzewny można wieźć bez ADR

Węgiel drzewny może jechać bez ADR, i to przepis, nie sztuczka. ADR 2.2.42.1.7 mówi: na podstawie badań według Podręcznika Badań i Kryteriów, część III, podrozdział 33.4, i kryteriów z 2.2.42.1.5 można stwierdzić, że materiał wymieniony z nazwy nie podlega przepisom klasy 4.2. Test N.4 to badanie próbki sześciennej o boku 10 cm w 140 °C przez 24 godziny: jeśli próbka nie ulega samozapaleniu i nie nagrzewa się powyżej 200 °C, materiał nie należy do klasy 4.2.

Są jeszcze dwa ułatwienia w uwagach do 2.2.42.1.5. Sztuki przesyłki o pojemności do 3 m³ są wyłączone z klasy 4.2, jeśli test w 120 °C jest negatywny. Sztuki do 450 litrów są wyłączone, jeśli negatywny jest test w 100 °C. Worki po 10 kg węgla do grilla na palecie to dokładnie ten przypadek i dlatego producenci zamawiają test dla partii albo technologii.

Co to znaczy dla nadawcy. Klasyfikacja jest Waszym obowiązkiem i za nią odpowiadacie (ADR 1.4.2.1). Jeśli dajecie przewoźnikowi certyfikat laboratorium z negatywnym wynikiem testu, ładunek jedzie bez ADR: bez tablic, bez instrukcji pisemnych, bez zaświadczenia kierowcy. W CMR wpisujecie, że ładunek nie podlega ADR na podstawie 2.2.42.1.7, a certyfikat jedzie w kabinie. Bez certyfikatu inspektor widzi UN 1361 i liczy wszystko, czego brakuje, a nadanie nieprawidłowo sklasyfikowanego towaru to Wasze 6 000 zł.

Czy wystarczy zapewnienie „to nie pali się samo”? Nie. Potrzebny jest dokument z badań według 33.4 Podręcznika Badań i Kryteriów. Słowa w CMR bez certyfikatu to wniosek o mandat.

Skąd wzięło się „SP 925” i dlaczego już nie działa

Special Provision 925 to przepis kodeksu morskiego IMDG, nie ADR. W dziale 3.3 ADR takiego numeru nie ma: przepisy szczególne ADR kończą się na sześćsetnych. Wpis „Not restricted according to Special Provision 925” w CMR przy przewozie drogowym nie ma więc podstawy. Przyszedł z dokumentów morskich, gdzie latami rzeczywiście pozwalał wieźć przebadany węgiel jako zwykły ładunek.

Morski wyjątek się skończył. Poprawka 42-24 do IMDG, dobrowolna od 1 stycznia 2025 i obowiązkowa od 1 stycznia 2026, usunęła SP 925 i mówi wprost, że test N.4 nie może być podstawą wyłączenia UN 1361. Zamiast niego działa SP 978. Węgiel dostaje co najmniej grupę III bez badania i ma leżakować 14 dni pod przykryciem przed pakowaniem albo przejść chłodzenie i pakowanie w gazie obojętnym. Temperatura przy pakowaniu nie wyżej niż 40 °C, w kontenerze 30 cm wolnej przestrzeni od góry. Tak opisują to doradcy do spraw towarów niebezpiecznych; sam tekst IMDG jest płatny.

Dla przewozu z czatu znaczy to: kontener z węglem drzewnym, który po Polsce pójdzie morzem, wymaga od nadawcy pełnej deklaracji towaru niebezpiecznego według IMDG, niezależnie od testu. Odcinek drogowy do portu jedzie według ADR i tam test N.4 nadal działa.

Ile to kosztuje

Za naruszenia ADR inspektor karze według tabeli z ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych: od 200 zł do 10 000 zł za jedno naruszenie (art. 107 ust. 1 ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych). Kilka pozycji z załącznika, które przy węglu wracają najczęściej:

Błędy SENT kosztują tyle, co wszędzie: 20 000 zł za tranzyt węgla kamiennego bez zgłoszenia (art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy SENT). Inne kombinacje liczy kalkulator kar. Jak wygląda tranzyt SENT z wezwaniem na kontrolę i kaucją na granicy, opisuje tekst Tranzyt SENT przez Polskę.

Co robić

1. 1Ustalcie kod CN przed załadunkiem. 2701 i 2704 to SENT, 4402 nie. Kod bierze się z faktury, nie z nazwy w zleceniu.
2. 2Sprawdźcie kierunek i procedurę dla węgla kamiennego. Z Polski na podstawie art. 5 bez SENT; do Polski albo przez Polskę bez procedury celnej z SENT.
3. 3Dajcie przewoźnikowi klasyfikację ADR na piśmie: UN 1361 z grupą pakowania albo certyfikat testu N.4 wyłączający klasę 4.2.
4. 4Wpiszcie w CMR podstawę: ADR 2.2.42.1.7, nie „SP 925”. Certyfikat do kabiny, kopia w Waszych aktach.
5. 5Przy UN 1361 w grupie III sprawdźcie oznakowanie sztuk przesyłki i dokument przewozowy; przy grupie II od 333 kg to pełny ADR z kierowcą z zaświadczeniem.
6. 6Jeśli kontener pójdzie morzem, przygotujcie deklarację IMDG przed załadunkiem. Port jej zażąda, a pojazd przewoźnika będzie stał.
7. 7Przewoźnik z Ukrainy na tym kursie składa jeszcze RMPD przed rozpoczęciem przewozu w Polsce; kto i kiedy, w tekście Czym jest RMPD i kto musi je składać.

Czego nie robić

• ✗Nie przepisujcie „Not restricted according to SP 925” z cudzego CMR. Na drodze to nie podstawa, na morzu już nieaktualne.
• ✗Nie traktujcie węgla drzewnego jak drewna. Bez certyfikatu to UN 1361 i klasa 4.2.
• ✗Nie składajcie SENT na węgiel drzewny. Kodu 4402 nie ma w wykazie, a zbędne zgłoszenie może przynieść wezwanie na kontrolę.
• ✗Nie zapominajcie o SENT na węgiel kamienny wjeżdżający do Polski albo jadący tranzytem bez T1. Tam jest 20 000 zł.
• ✗Nie zostawiajcie klasyfikacji przewoźnikowi. To Wasz obowiązek z ADR 1.4.2.1 i Wasze 6 000 zł, gdy jest zła.

Gdzie jest tu miejsce dla technologii

Sigil nie klasyfikuje towarów niebezpiecznych i nie składa SENT. Robi na tym kursie jedną rzecz: przewoźnik spoza UE przed rozpoczęciem przewozu w Polsce składa RMPD, a Sigil przenosi dane z CMR do deklaracji jeden do jednego, dyspozytor potwierdza, PUESC oddaje numer. Kod CN ustalony do SENT jest potrzebny także w RMPD i ma się zgadzać z CMR. Jak to wygląda krok po kroku, opisuje pomoc Tworzenie RMPD.

Sigil obsługuje deklaracje RMPD. Klasyfikację ADR robi nadawca, zgłoszenie SENT składa nadawca, odbiorca albo przewoźnik według ustawy.